TCK 170–179 arası “genel güvenliğe karşı suçlar” başlığı altında düzenlenmiş; kamu düzenini ve toplumun huzurunu korumaya yönelik suçlardır. Aşağıda her bir madde metni tam olarak verilmiş, ardından genel gerekçeler, suçun tanımı, unsurları, özel görünüş biçimleri, nitelikli halleri, cezaları, şikâyet/uzlaşma/zamanaşımı durumu, görevli mahkemesi ile Yargıtay kararları ve doktrindeki önemli görüşler ele alınmıştır. Ayrıca avukat gözüyle savunma stratejileri, gerçek vaka örnekleri, pratik kontrol listesi, SSS ve komşu suçlarla karşılaştırmalar yapılmıştır. Güncel Madde Metinleri TCK m.170 (Genel Güvenliğin Kasten Tehlikeye Sokulması): (1) Kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde ya da kişilerde korku, kaygı veya panik yaratabilecek tarzda; a) Yangın çıkaran, b) Bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olan, c) Silâhla ateş eden veya patlayıcı madde kullanan, kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Yangın, bina çökmesi, toprak kayması, çığ düşmesi, sel veya taşkın tehlikesine neden olan kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır . TCK m.171 (Genel Güvenliğin Taksirle Tehlikeye Sokulması): (1) Taksirle; a) Yangına, b) Bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olan kişi, fiilin başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olması hâlinde, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Bu fiilden dolayı yangın, bina çökmesi, toprak kayması, çığ düşmesi, sel veya taşkın hâllerinden her biri doğarsa, fail altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. . TCK m.172 (Radyasyon Yayma): (1) Genel güvenliği tehlikeye sokmak kastıyla, kişinin başka bir kişiye radyasyon uygulaması fiili suçtur: “Bir kişiyi radyasyona tabi tutan veya başka bir şekilde radyasyonla temas ettiren kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis cezası ile cezalandırılır.” (2) Aynı fiilin belirsiz sayıda kişiye karşı işlenmesi hâlinde, ceza 5 yıldan az olamaz . (3) “Bir başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığına önemli ölçüde zarar vermeye elverişli radyasyon yayan veya atom çekirdeğinin parçalanması sürecini etkileyen kişi” 2–5 yıl hapisle cezalandırılır . (4) Taksirle radyasyon yayılması hâlinde, fiilin yol açtığı netice “önemli ölçüde zarar tehlikesi” doğuracak nitelikteyse, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir . TCK m.173 (Atom Enerjisi ile Patlamaya Sebebiyet Verme): (1) “Atom enerjisini serbest bırakarak bir patlamaya ve bu suretle bir başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından önemli ölçüde tehlikeye sebebiyet veren kişi” beş yıldan az olmamak üzere hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Aynı fiilin taksirle işlenmesi hâlinde, 2–5 yıl hapis cezası öngörülür . TCK m.174 (Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Bulundurulması/El Değiştirmesi): (1) “Yetkili makamlardan izin almadan, patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, zehirleyici, boğucu, yaralayıcı, sürekli hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal veya biyolojik maddeyi imal, ithal, ihraç eden, nakleden, satan, satın alan veya bulunduran kişi” 4–8 yıl hapis ve 5000 güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır . (2) Bu fiiller suç işlemek amacıyla kurulmuş örgütün faaliyeti • 1 2 • 3 • 4 5 6 7 • 8 • 9 1 çerçevesinde işlenmişse, verilecek ceza bir kat artırılır . (3) “Önemsiz tür veya miktarda patlayıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran” kişi hakkında (o maddenin meşru ihtiyaç için alınması gözetilerek) en fazla 1 yıl hapis cezasına hükmolunabilir . TCK m.175 (Akıl Hastası Üzerindeki Bakım/Gözetim Yükümlülüğünün İhlali): (1) “Akıl hastası üzerindeki bakım ve gözetim yükümlülüğünü, başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde ihmal eden kişi” 6 aya kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılır . TCK m.176 (İnşaat/Yıkımla İlgili Emniyet Kurallarına Uymama): (1) “İnşaat veya yıkım faaliyeti sırasında, insan hayatı veya beden bütünlüğü açısından gerekli tedbirleri almayan kişi” 3 aydan 1 yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılır . TCK m.177 (Hayvanı Tehlike Yaratacak Şekilde Serbest Bırakma): (1) “Gözetimi altında bulunan hayvanı başkalarının hayatı veya sağlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde serbest bırakan veya bunların kontrol altına alınmasında ihmal gösteren kişi” 6 aya kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır . TCK m.178 (İşaret ve Engel Koymama): (1) “Herkesin gelip geçtiği yerlerde yapılan işlerden veya bırakılan eşyadan doğan tehlikeyi önlemek için gerekli işaret veya engelleri koymayan, konulmuş olan işaret veya engelleri kaldıran ya da yerini değiştiren kişi” 2 aydan 6 aya kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır . TCK m.179 (Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma): (1) Kara/deniz/hava/demiryolu ulaşımının güvenli akışını sağlamak için konulmuş işaretleri değiştirerek, kullanılamaz hâle getirerek, yanlış işaretler vererek, geçiş/kalkış/iniş yollarına engel koyarak veya teknik işletim sistemine müdahale ederek başkalarının hayatı/sağlığı/malvarlığı bakımından tehlikeye neden olan kişi 1–6 yıl hapisle cezalandırılır . (2) Ulaşım araçlarını kişilerin hayat/sağlık/malvarlığı açısından tehlikeli şekilde sevk/idare eden kişi 4 aydan 2 yıla kadar hapis cezasına çarptırılır . (3) Alkol/uyuşturucu etkisiyle veya başka nedenle emniyetli araç kullanamayacak hâlde araç kullanan kişi 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası alır . Madde Gerekçeleri TCK 170 gerekçesinde bu suçun toplumun genel güvenliğini korumayı amaçladığı, suçun somut tehlike suçu olduğu vurgulanmıştır. Madde gerekçesine göre 170/1’e göre yangın çıkarma, bina çökmesine neden olma veya silahla ateş etme gibi fiiller işlenirse fail cezalandırılırken, zarar gerçekleşmemiş olsa bile somut tehlike yaratılması yeterlidir . İkinci fıkrada yangın vs. tehlikesini doğuran fiiller soyut tehlike suçu olarak ayrı düzenlenmiştir. TCK 171 gerekçesinde taksirli (ihmalkâr) fiillerin tehlike yaratmasının cezalandırıldığı belirtilmiş, failin öngörülemez kazaya yol açması durumunda da tehlikeli sonuç yaratılmaksızın cezalandırılacağı vurgulanmıştır . TCK 172 gerekçesinde radyasyon suçları “geniş kitleleri etkileyen” tehlikeler olarak tanımlanmış; bir kişiye veya belirsiz sayıda kişiye yönelik fiillerde farklı cezalar öngörüldüğü, üçüncü fıkrada yayılan radyasyonun başkalarına ciddi zarar verecek miktarda olması gerektiği ifade edilmiştir . TCK 173 gerekçesinde “atom enerjisiyle patlamaya sebebiyet vermek” ayrı bir suç kabul edilmiştir. Yüksek etkisi ve ekolojik zarar potansiyeli nedeniyle bağımsız düzenlenen bu suçun kast veya taksirle işlenmesi de ayrı fıkra ile suç sayılmıştır . 10 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 16 17 • 18 • 19 • 20 • 21 2 TCK 174 gerekçesinde tehlikeli maddelerin izinsiz bulundurulması suçu, kamu düzeni ve uluslararası yükümlülükler (Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması vb.) göz önünde bulundurularak düzenlenmiştir . (2) numaralı fıkrada suç örgütü faaliyeti içinde işlenmesi hâlinde cezanın artırılacağı, (3) numaralı fıkrada ise küçük miktardaki patlayıcılar için mahkemeye cezada indirim yetkisi tanındığı belirtilmiştir . TCK 175 gerekçesinde akıl hastası üzerindeki bakım/gözetim yükümlülüğünün ihmalinin cezalandırıldığı; fiilin somut tehlike suçunu oluşturduğu, zararın gerçekleşmesi aranmadığı ve ihmalin meydana gelen zarara göre failin cezasını etkileyebileceği açıklanmıştır . TCK 176 gerekçesinde inşaat veya yıkım faaliyetinden sorumlu kişinin gerekli iş güvenliği tedbirlerini almamasının cezalandırıldığı vurgulanmıştır. Burada da fiil somut tehlike suçudur ve zarar oluşması aranmaz; zararın gerçekleşmesi hâlinde ise failin kast veya taksir durumuna göre cezalandırılacağı belirtilmiştir . TCK 177 gerekçesi, gözetim altındaki hayvanın tehlike yaratacak şekilde serbest bırakılmasını veya kontrolün ihmalini suç saymıştır. Fiilin somut tehlike suçunu oluşturduğu, zararın gerçekleşmesinin aranmadığı, gerçekleşirse failin taksir veya kastına göre cezalandırılacağı açıklanmıştır . TCK 178 gerekçesinde, gelip geçilen yerlerdeki inşaat veya eşya kaynaklı tehlikeye karşı işaret veya engel koymamanın ya da var olan işaretleri değiştirmemenin cezalandırıldığı; suçun seçimlik hareketli (seçenekli) olduğu ve zararın oluşmasının aranmaması (somut tehlike suçu) açıklanmıştır . TCK 179 gerekçesi, trafik güvenliğinin tehlikeye sokulmasını düzenler. Birinci fıkrada trafik işaretleriyle oynamanın ve geçiş yollarına engel koymanın genel güvenliğe tehlike yaratacağı; ikinci fıkrada tehlikeli araç sevk ve idaresinin bağımsız suç olarak tanımlandığı, üçüncü fıkrada ise alkollü/uyuşturuculu olarak araç kullananların cezalandırılacağı belirtilmiştir . Bu suçlar somut tehlike suçu olup, sadece fiilin gerçekleştirilmesi yeterlidir. Genel olarak eski TCK (765 sayılı Kanun) döneminde de benzer kavramlar vardı ancak yeni TCK ile suç kavramları detaylı hale gelmiş, hem hedeflenen değer (toplumun güven içinde yaşama hakkı) netleştirilmiş hem de fiillerin çeşidine göre ayrımlar (kasıt/taksir, düzenek boyutu vb.) getirilmiştir. Örneğin, 170. maddenin gerekçesinde bu suçun somut tehlike suçu olduğu, failin yaralamak veya öldürme kastı olmasa da topluma yönelik genel bir risk yarattığının cezalandırıldığı belirtilmiştir . Suçun Tanımı ve Kapsamı Bu suçların mağduru belirli bir kişi değil tüm toplumtur. Hukuken korunan değer, toplumun genel güven içinde (huzur ve sükûnet içinde) yaşama hakkıdır . 170. maddedeki suç tiplerinde failin eylemi (örneğin yangın çıkarmak, patlayıcı kullanmak vb.) toplumu oluşturan belirsiz çok sayıda kişiye yönelik büyük tehlike oluşturarak korku veya panik yaratmaktadır. 170/1’e göre gerçek veya yaygın bir tehlikenin meydana gelmesi gerekirken, 170/2’de sadece tehlike hali (maddi sonuç doğurmayan risk) yeterlidir . Örneğin, bir kimse yangın çıkarırken mal veya can kaybı olmamışsa bile genel güvenlik suçu oluşabilir (somut tehlike) . Olayın konusuna göre, başka suçlarla (örn. mala zarar verme, silahla tehdit) farkları dikkate alınmalıdır. Örneğin, faili hedef aldığı bir kişiyi tehdit ederken havaya ateş ediyorsa 170 değil silahla tehdit suçu söz konusu olur . Çerçeve olarak: Genel güvenliğe karşı suçlar fiilen toplumsal risk yaratmayı öngörür. Failin kastı (tesadüfî kazadan öte toplu tehlikeyi umursamamış olması) veya taksiri (ihmal sonucu toplu tehlike oluşturması) her madde için ayrı değerlendirilir. Bu suçlarda olayın yeri-gereç, kullanılan araç, failin amacı ve olayın sonuçları suç tipini tayin eder. Eğer eylem doğrudan çevre veya kamu düzeni ile ilgiliyse bu kategoridedir; aksi halde örneğin sadece belirli bir kişiye yönelikse başka suçlama gündeme gelir . • 22 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 29 18 30 30 31 31 32 32 33 3 Unsurlar Bu suçların temel unsurları şunlardır: Fail: Biri veya birden fazla gerçek kişi (vekil/hırsız veya organ veya iştirak halinde dahil olan kişiler) olabilir. Özel mağduru yoktur. Failin Suç Kastı (Şuuru): Genel olarak kast (ölüm veya yaralama kastı olmasa bile, tehlike yaratmayı bilerek veya arzusuyla yapmak) esas alınır. Taksirli sorumluluk ise özellikle 171, 172/4, 175/1 gibi düzenlemelerde öngörülmüştür. Örn. 171. maddede ihmal sonucu yangın tehlikesi yaratan kişi taksirle cezalandırılır. Suç Konusu Fiil: Her madde ayrı hareketler içerir (örneğin 170/1-a’da “yangın çıkarma”, 177/1’de “hayvanı tehlike yaratacak şekilde serbest bırakma” vb.). Failin açıkça yasaklanan bu hareketleri gerçekleştirmesi gerekir. İkincil unsurlarla (örneğin ruhsatlı silah ve ruhsatsız silah ayrımı) daha da netleştirilmiştir . Ortaya Çıkan Tehlike: Fiil sonucunda toplumsal bir tehlike oluşmalıdır. 170/1 için bu somut tehlike (gerçekleşebilir risk), 170/2 için soyut tehlike (risk durumu) oluşturması yeterlidir . Yani eylem, başkalarının can veya mal güvenliği için objektif olarak tehlike çıkaracak nitelikte olmalıdır. Hukuka Aykırılık ve Kusur: Eylem açıkça yasa dışıdır. Ayrıca failin kasıtlı veya (söz konusu madde varsa) taksirli davranması gerekir. Taksirli eylemler için maddede taksir hükmü açıkça varsa (örn. 171, 172/4, 175, 177 gibi) taksir değerlendirilir; aksi halde bu suçlarda sadece kast aranır. Özel Unsurlar: Bazı maddelerde “izinsiz”lik, “sorgunsuz”luk gibi özel unsur (örneğin 174. maddede yetkili makam izni şartı, 174. maddede saldırı örgütü faaliyeti, 176/1 insaat emniyet tedbirsizlik) ile failin durumuna göre ceza artırıcı veya azaltıcı hükümler yer alır. Özel Görünüş Biçimleri Teşebbüs: 170/171/175 gibi maddeler somut tehlike suçudur; Yargıtay’a göre teşebbüs aşamasında kalınması mümkün değildir. Örneğin kasten ateşe verip yangın çıkmaya başlamadan söndürülürse, tam fail olmamakla birlikte 170/1 suçunun oluştuğu kabul edilmez, yerine 170/2 kapsamındaki soyut tehlike suçu oluşur . Yani “yakma eylemi yangın boyutuna erişmediyse 170/1 gerçekleşmez; meydana gelen tehlike hali 170/2’ye göre cezalandırılır. İştirak: Suçun gerçekleşmesine kasıtlı veya bilinçli katılan ortak (asıl faille birlikte hareket eden) da TCK’nın iştirak hükümlerine göre cezalandırılır. Yardım (suç işleme kolaylaştırma) veya azmettirici (suça teşvik etme) durumunda da fail sorumluluğu çerçevesinde işlem yapılır. (Belirli bir ayrım yoktur, genel iştirak kuralları uygulanır.) İçtima (Çoklu Suç Eylemi): Bir fiil aynı anda birden fazla suç oluşturuyorsa, TCK 44 uyarınca en ağır cezayı gerektiren suçtan ceza verilir. Örneğin, biri bir yerde yangın çıkarıp havaya da silahla ateş ederse hem TCK 170 hem 6136 sayılı Kanun suçlarından bahsedilebilir. Bu durumda Yargıtay, yalnızca en ağır ceza gerektiren suçu esas alır (mesela 6136’ya muhalefet suçunda 2 yıldan az ceza öngörülüyor olabilir, TCK 170’te en az 6 ay, bu durumda tercihe göre 6136 müeyyidi uygulanır). Genel güvenlik suçu ile mala zarar suçu arasında ise failin niyetine göre belirleme yapılır; evi kundaklayıp ortada başkası yoksa mala zarar, yol üzerine barikat kurduysa genel güvenlik suçudur . • • • 34 • 30 31 • • • 35 • • 33 4 Nitelikli Halleri Bazı suçlarda nitelikli hâl olarak cezayı artıran ya da düşük cezaya indiren özel durumlar öngörülmüştür: TCK 174: (2) fıkrasında “suç işlemek amacıyla kurulan örgüt” çatısı altındaki işleyiş bir kat ağırlaştırıcıdır . (3) fıkrada ise özellikle küçük miktarda patlayıcı taşıyanlar için cezada indirim imkânı sağlanmıştır . TCK 172: (2) fıkrada “belirsiz sayıda kişiye karşı işlenme” hâlinde ceza 5 yıldan başlar, yani ağırlaştırılmıştır . Diğer maddeler: 170, 175–179’da ağırlaştırıcı nitelikli hal sayılabilecek bir düzenleme yoktur. Ancak 179/2–3 hükmü (suçlu araç sevki/yok satma) ve 179/1 (tehlikeli yollar) kendi içinde ayrıştırılmıştır. Cezai Müeyyideler Her suç tipi için öngörülen hapis cezası aralıkları yukarıdaki “Madde Metinleri” bölümünde belirtilmiştir. Örneğin: - 170/1: 6 aydan 3 yıla kadar hapis . - 170/2: 3 aydan 1 yıla kadar hapis veya adlî para cezası . - 171: 3 aydan 1 yıla kadar hapis . - 172/1: 10 yıldan az olmamak üzere hapis; 172/2: 5 yıldan az olmamak üzere hapis . * 172/3: 2–5 yıl hapis, 172/4: 6 aydan 3 yıla hapis (veya adlî para) . - 173/1: 5 yıldan az olmamak üzere hapis; 173/2: 2–5 yıl hapis . - 174/1: 4–8 yıl hapis (5000 gün adlî para cezası da verilir) . 174/2: +1 kat; 174/3: en fazla 1 yıl hapis . - 175: 6 aya kadar hapis veya adlî para cezası . - 176: 3 aydan 1 yıla kadar hapis veya adlî para cezası . - 177: 6 aya kadar hapis veya adlî para cezası . - 178: 2–6 ay hapis veya adlî para cezası . - 179/1: 1–6 yıl hapis . 179/2: 4 aydan 2 yıla kadar hapis . 179/3: 6 aydan 2 yıla kadar hapis . Ayrıca, 170–179 kapsamındaki suçlar ağır ceza sayıldığından (hükümlüler hakkında belirlenen hapis cezaları) adli para cezasına çevrilebilir, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve ceza ertelemesi gibi infaz erteleme hükümleri uygulanabilir . Şikâyet/Uzlaşma/Zamanaşımı Bu suçlar şikayete tabi değildir; savcılık bunları re’sen soruşturur . Yani mağdurların şikâyetinden vazgeçmesi davanın düşmesine yol açmaz. Uzlaştırma da uygulanmaz . Dava açma için zamanaşımı süreleri TCK’ya göre ağır ceza bakımından 8 yıl (tıpkı 170/1’in üst sınırı olan 3 yıl cezaya göre) olarak belirlenmiştir . (Örnek: 170/1 fıkrasına göre 3 yıllık hapis cezası öngörüldüğünden dava zamanaşımı 8 yıldır .) Ceza (hapis) zamanaşımı da üst sınır 3 yıl hapis için 10 yıldır. Görevli Mahkeme Bu suçlarda soruşturma ve kovuşturmayı yürütecek mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir . Örneğin 170–179’un oluşturduğu genel güvenliği tehlikeye sokma suçları, 5271 sayılı CMK uyarınca ağır ceza mahkemesinin görev alanına girer (Asliye Ceza Genel Kurulu) . • 10 10 • 5 • 36 37 3 4 5 38 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 39 40 41 42 43 43 44 45